Tầu ngầm - Chiến hạm của Liên xô và Nga

[daibangden]

Tổ hợp tên lửa D-9R gồm có 16 tên lửa đạn đạo R-29R (số hiệu 3M40, theo Hiệp ước – RSM-50, theo phân loại của NATO – SS-N-18 “Stingray”). Hệ thống điều khiển quán tính hình sao với sự hiệu chỉnh hình sao hoàn toàn (theo hướng và tầm) đảm bảo sai số vòng 900 mét. Điểm đặc biệt quan trọng nhất của tổ hợp là sự xuất hiện ba phương án đầu đạn có khả năng thay thế lẫn nhau, khác ở số khối chiến đấu và công suất: tên lửa R-29R (tên NATO – SS-N-18 Mod.1) mang đầu đạn hạt nhân tách rời với 3 khối chiến đấu công suất 0,2Mt và có tầm bắn tối đa 6500km; R-29RL (SS-N-18 Mod.2) được trang bị đầu đạn đơn khối 0,45 Mt, có tầm bắn gần 9000km; R-29RK (SS-N-18 Mod.3) có khả năng mang 7 khối chiến đấu (đầu đạn con) 0,1 Mt, tầm bắn 6500km.

Các thí nghiệm bay của tên lửa R-29R bắt đầu tháng 11 năm 1976 và hoàn thành tháng 10 năm 1978. Ở biển Trắng và biển Barents từ thành tàu ngầm tuần dương tên lửa chiến lược K-4441 đã thực hiện tổng số 22 lần phóng (4 tên lửa được khởi động với đầu đạn đơn khối, 6 – 3 đầu đạn; 12 – 7 đầu đạn). Các tên lửa với 1 và 3 đầu đạn trở thành các phiên bản được trang bị cho tàu ngầm tuần dương.

Dành cho tàu ngầm, đã thiết kế hệ thống bù trừ (bồi thường) các lỗi động lực học (SKDO), đo bằng nhiều giá trị tham số rung của tàu để truyền tải chúng tới tổ hợp tên lửa.

Trang bị ngư lôi của tàu ngầm tương đồng với trang bị của tàu ngầm tuần dương tên lửa chiến lược Đề án 667-BD, gồm có 4 thiết bị ngư lôi 533mm và 2 thiết bị 406mm ở bộ phận mũi của tàu.

Bên ngoài tàu tên lửa Đề án 667-BDR khác về kích thước so với các tàu ngầm này ở “bướu”. Do chiều dài tên lửa lớn hơn, độ cao của hầm ngăn cách cao hơn và tương ứng với đó, lượng choán nước tăng lên. Một số thay đổ về đường bao bên ngoài bộ phận mũi thân tàu, ở đó bố trí cửa vận chuyển ngư lôi. Ở phương Tây, Đề án 667-BDR nhận tên gọi Lớp Delta-III.

[daibangden]

Biến thể

Trong quá trình sửa chữa căn bản, một số tàu ngầm nguyên tử tên lửa đạn đạo Đề án 667-BDR được nâng cấp mang tổ hợp tên lửa D-9RM với tên lửa đạn đạo tàu ngầm liên lục địa mới R-29M (tiếp nhận vào trang bị năm 1987, tên gọi NATO – SS-N-23 “Skiff”). Biến thể đầu tiên của tên lửa R-29R được tiếp nhận vào trang bị năm 1990. Trong thời gian nâng cấp đã lắp tổ hợp đạo hàng hiện đại hơn “Tobol-M2”, đài thủy âm “Avrora-1”, các khí tài thông tin liên lạc mới.

Trên K-433, được đổi tên thành “Thành Georgi Pobedonosets” từ năm 1992 đến 2003 đã tiến hành các công việc đóng lại tàu ngầm tên lửa đạn đạo thành thiết bị mang các tổ hợp lặn sâu (hoặc tàu ngầm siêu nhỏ) dành cho các chiến dịch đặc biệt.

[daibangden]

Chương trình đóng tàu

Việc đóng các tàu ngầm được tiến hành ở xí nghiệp lắp ráp xe máy phương Bắc tại Severodvinsk trên xưởng số 142 trong thời gian 1976 – 1982. Tàu đầu tiên K-441, được khởi công năm 1975 và gia nhập biên chế tháng 12 năm 1976. Tổng cộng 14 tàu đã được đóng.

[daibangden]

Tình trạng đến năm 2007

Sau khi gia nhập biên chế, tàu ngầm tên lửa đạn đạo Đề án 667-BDR được bố trí theo các hạm đội theo cách sau: 5 tàu ở Hạm đội Phương Bắc (2 ở cảng Olenia, 3 ở Engels) và 9 tàu – Hạm đội Thái Bình Dương ở cảng Ruwbachi (Kamchatka).

Trong quá trình thí nghiệm vận động, tàu ngầm đầu tiên K-441 đã trải qua sự đụng chạm với đất đá cứng ở tốc độ cao và độ sâu lớn. Tàu bị thương ở bộ phận mũi thân, tuy nhiên, nhờ hành động quả cảm của thủy thủ đoàn, tàu đã nổi và thoát khỏi thảm họa.

Trong số 5 tàu ngầm tuần dương ở Hạm đội Phương Bắc đã thành lập Tiểu đoàn tàu ngầm chiến lược, đóng căn cứ ở vịnh Engels và vịnh Saida (3 tàu ngầm nguyên tử tên lửa đạn đạo) và ở vịnh Olenia (2). Đầu năm 1990, toàn bộ các tàu được đưa về Engels. Các tàu biển Bắc được sử dụng một cách linh hoạt trong phục vụ chiến đấu, thực hiện tuần tra trên Bắc Đại Tây Dương và khu vực nước của Bắc Băng Dương.

[daibangden]

Bắt đầu từ năm 1980, các tàu ngầm Đề án 667-BDR đã thực hiện 7 cuộc hành quân của tàu ngầm tên lửa đạn đạo tuần dương tên lửa chiến lược dưới lớp đá từ biển Bắc đến Viễn Đông. Các tàu đã tham giia trong các cuộc di chuyển xuyên hạm độ, trong giai đoạn cuối của hành trình vùng cực (đặc biệt khi ra khỏi lớp đá ở biển Chukot) đã trải qua những khó khăn đặc biệt. Tới thời điểm đó, toàn bộ thủy thủ đoàn, thường là trong thời gian 2-3 ngày, làm việc một cách thường xuyên tại vị trí của mình. Độ sâu thường xuyên không quá 50 mét. Sự nguy hiểm lớn nhất được đánh giá là sự xuất hiện các tảng băng lớn. Trên các tàu ngầm là băng đá, độ dày từ 11-15 mét. Trong đó, không gian giữa phần vỏ ngoài băng đá và tàu bị rút ngắn xuống còn 3-4 mét trong độ sâu dưới sống tàu tổng cộng là 4-5 mét. Trong các điều kiện tương tự, hệ thông điều khiển tự động hóa đã được tắt và tàu di chuyển với sự điều khiển bằng tay. Những căng thẳng về tinh thần và thể chất của người đã đạt tới giới hạn, đặc biệt lớn là áp lực rơi vào các chỉ huy của tàu.

Mặc dù sự phực tạp và nguy hiểm tăng cao, các cuộc di chuyển dưới lớp đá từ căn cứ này sang căn khác đã thu hút sự chú ý, đồng thời việc bơi trong khu vực liền kề với khu vực lãnh hải Liên bang Nga. Hai tàu ngầm K-455 và K-490 đã tới Hạm đội Thái Bình Dương trong tháng 2 – 3 năm 1979 theo hành trình phía Nam, qua vịnh Drake. Trong quá trình di chuyển đặc biệt đã kiểm tra hiệu quả hoạt động của hệ thống dẫn đường vệ tinh “Shliuz”.

Ngày 23 tháng 5 năm 1981, trong một trong số các trường bắn thuộc Hạm đội Phương Bắc, không xa vịnh Kola đã xảy ra vụ va chạm của tàu ngầm K-211 với tàu ngầm nguyên tử Mỹ lớp “Sterdzhen”. Tàu ngầm Mỹ đã va mui tàu vào mạn tàu K-211, khi đang hoàn thành nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu. Tàu ngầm Mỹ đã không nổi lên trong khu vực va chạm. Nhưng sau đó vài ngàu, ở khu vực căn cứ Hải quân Anh Hole – Loch đã xuất hiện tàu ngầm Mỹ với những vết thương rất rõ ràng ở mui tàu. Tàu ngầm Liên Xô đã nổ và quay về căn cứ. Ở đây, nó được xem xét bởi Ủy ban gồm có các chuyên gia Hải quân, công nghiệp, khoa học và các nhà thiết kế. K-211 được đưa lên âu tàu, ở đó trong khi xem xét đã phát hiện trong 2 thùng mạn tàu thuộc tải trọng dằn chính đã có các lỗ thủng, vết thương của các cánh lái trên chân bịt bên phải và thiết bị ổn định ngang. Trong các thùng bị hỏng thuộc tải trọng dằn đã tìm thấy các bu long với các đầu bí mật, các mẩu kim loại từ mui tàu ngầm Mỹ. Hơn nữa, theo các chi tiết riêng của Ủy ban, đã xác định thành công, rằng sự va chạm diễn ra một cách rõ ràng từ tàu ngầm Mỹ lớp “Sterdzhen”.

Năm 1982, lần đầu tiên trong các điều kiện ban đêm ở vùng cực, K-211 đã hoàn thành cuộc bơi theo chu vi của Bắc Băng Dương. Trong thời gian di chuyển có một không hai dưới băng đá mà K-424 đã được thực hiện vào cuối năm 1985, tàu ngầm đã thực hiện cuộc hành quân 80 ngày trên biển Baffin, trải qua hàng loạt các eo biển vùng cực, trong đó 54 ngày, tàu đã trải qua hành trình dưới lớp đá ở độ sâu hơn 150 mét.

[daibangden]

Có thể nói rằng, các tàu ngầm Đề án 667-BDR đã may mắn hơn các tàu ngầm còn lại: phần lớn trong số chúng đã trải qua sửa chữa và nâng cấp một cách thành công đến năm 1991, khi bắt đầu sự sụp đổ của tổ hợp quốc phòng quốc gia. Các tàu nguyên tử còn lại trong lớp sau đó đồng thời trải qua sửa chữa thành công. Vì thế đến năm 2000, các tàu vẫn duy trì được khả năng sẵn sàng chiến đấu cao. Tuy nhiên, trong nửa sau những năm 90, chúng bị loại dần dần, không chỉ vì nguyên nhân kỹ thuật, mà là sự cần thiết trong các thỏa thuận Nga – Mỹ. Năm 1995, K-129 bị loại khỏi biên chế, năm 1996, sau đó lần lượt là K-424 và K-441.

Mùng 7 tháng 6 năm 1995, ở biển Bắc, từ tầu ngầm tên lửa đạn đạo tuần dương chiến lược K-441 đã tiến hành cuộc phóng thí nghiệm tên lửa mang “Volna” được chế tạo trên cơ sở tên lửa đạn đạo của tàu ngầm.

Trong thời gian tập trận mùng 1-2 tháng 10 năm 1999, 2 tàu ngầm tên lửa tuần dương chiến lược trong biên chế Hạm đội Biển Bắc và Thái Bình Dương đã thực hiện trong sự phối hợp chung, 3 lần phóng tên lửa R-29R, đã khởi động từ khu mặt nước biển Barents và Okhot và tiêu diệt mục tiêu giả định trên trường bắn Kura (Kamchatka) và Kanin Nos. Trong đó, lần phóng các tên lửa được tiến hành “theo thời gian vài phút sau khi nhận mệnh lệnh”. Theo lời Tư lệnh Hải quân Nga, Đô đốc Vladimir Kuroedov, những lần phóng này được xem như là “xử lý các tình huống hoạt động của Nga, đáp lại khả năng Mỹ tời khỏi Hiệp ước phòng thủ tên lửa năm 1972 và triển khai sau đó hệ thống phòng thủ tên lửa quốc gia”.

Đến thời gian gần đây, trong biên chế Hải quân Nga còn 11 tàu tên lửa Đề án 667-BDR (3 ở Phương Bắc, 8 ở Thái Bình Dương), nhưng trong số đó chỉ còn 5-6 tàu đủ khả năng chiến đấu một cách thực sự. Đến năm 2006, trong biên chế chỉ còn lại K-44 “Ryazan”, K-496 “Borisoglebsk” (Phương Bắc), đồng thời K-211 “Petropavlovsk-Kamchatka”, K-223 “Podolsk”, K-433 “Thánh Georgi Pebedonosets”, K-506 “Zelenograd” (Thái Bình Dương).

[daibangden]

Lịch sử phục vụ

+ K-441: (số hiệu xưởng 366). Khởi công mùng 7 tháng 5 năm 1975 ở xưởng số 402 tại Severodvinsk; hạ thủy tháng 12 năm 1975; gia nhập biên chế 31 tháng 10 năm 1976; gia nhập Hạm đội Thái Bình Dương; mùng 7 tháng 6 năm 1995, từ tàu đã tiến hành cuộc phóng thí nghiệm tên lửa mang “Volna”; năm 1996 bị loại khỏi biên chế và giải thể.

+ K-424: (số hiệu xưởng 355). Khởi công 30 tháng 1 năm 1975 ở xưởng số 402 tại Severodvinsk; hạ thủy tháng 12 năm 1975; gia nhập biên chế 30 tháng 12 năm 1976; gia nhập Hạm đội Cờ đỏ Phương Bắc cuối năm 1985 hoàn thành chuyến bơi trong vùng cực 80 ngày đêm; năm 1996, bị loại khỏi biên chế và giải thể.

+ K-449: (số hiệu 367). Khởi công 19 tháng 11 năm 1975 tại xưởng số 402 tại Severodvinsk; hạ thủy 29 tháng 7 năm 1976; gia nhập biên chế 30 tháng 12 năm 1976; gia nhập biên chế Hạm đội Cờ đỏ Phương Bắc; tháng 10 năm 1989, hoàn thành cuộc hành quân tới Viễn Đông qua Bắc Băng Dương; biên chế lại vào Hạm đội Cờ đỏ Thái Bình Dương; đầu những năm 2000 bị loại khỏi biên chế và giải thể.

[daibangden]

+ K-455: (số hiệu xưởng 368). Khởi công 16 tháng 10 năm 1976 ở xưởng số 402 tại Severodvinsk; hạ thủy 16 tháng 2 năm 1977; gia nhập biên chế ngày 30 tháng 8 năm 1977; hoàn thành cuộc hành quân xuyên hạm đội tới Viễn Đông theo đường biển Bắc vào đầu năm 1979; gia nhập biên chế Hạm đội Cờ đỏ Thái Bình Dương; đầu những năm 2000 bị loại khỏi biên chế chiến đấu.

+ K-490: (số hiệu xưởng 372). Khởi công mùng 6 tháng 11 năm 1976 ở xưởng số 402 tại Severodvinsk; hạ thủy 21 tháng 3 năm 1977; gia nhập biên chê 30 tháng 10 năm 1977; hoàn thành cuộc hành quân xuyên hạm đội theo đường biển Bắc tới Viễn Đông đầu năm 1979; gia nhập biên chế Hạm đội Cờ đỏ Thái Bình Dương; đầu những năm 2000 bị loại khỏi biên chế chiến đấu.

+ K-487: (số hiệu xưởng 373). Khởi công mùng 9 tháng 12 năm 1976 tại xưởng số 402 tại Severodvinsk; hạ thủy mùng 4 tháng 6 năm 1977; gia nhập biên chế 27 tháng 12 năm 1977; gia nhập biên chế Hạm đội Cờ đỏ Phương Bắc; đầu những năm 2000, bị loại khỏi biên chế Hải quân.

[daibangden]

+ K-44: từ mùng 10 tháng 2 năm 1998 là “Ryazan”: (số hiệu xưởng 376). Khởi công 23 tháng 2 năm 1977 tại xưởng số 402 ở Severodvinsak; hạ thủy 19 tháng 8 năm 1977; gia nhập biên chế 17 tháng 4 năm 1978; gia nhập biên chế Hạm đội Cờ đỏ Phương Bắc (*).

+ K-496: từ 11 tháng 1 năm 1999 là “Borisglebsk”: (số hiệu xưởng 392). Khởi công 23 tháng 5 năm 1978 ở xưởng số 402 tại Severodvinsk; hạ thủy 13 tháng 9 năm 1978; gia nhập biên chế 30 tháng 8 năm 1979; gia nhập Hạm đội Cờ đỏ Phương Bắc (*).

+ K-506: từ 15 tháng 9 năm 1998 là “Zelenograd”: (số hiệu xưởng 393). Khởi công tại xưởng số 402, tại Severodvinsk tháng 9 năm 1978; hạ thủy 26 tháng 3 năm 1979; gia nhập biên chế 30 tháng 11 năm 1979; gia nhập biên chế Hạm đội Cờ đỏ Thái Bình Dương (*).

+ K-211: từ 15 tháng 9 năm 1998 là “Petropavlovsk-Kamchatka”: (số hiệu xưởng 394). Khởi công 19 tháng 4 năm 1979 tại xưởng số 402 tại Severodvinsk; hạ thủy 13 tháng 12 năm 1979; gia nhập biên chế 28 tháng 8 năm 1980; gia nhập biên chế Hạm đội Cờ đỏ Thái Bình Dương; năm 1982, hoàn thành chuyến bơi theo chu vi Bắc Băng Dương trong điều kiện ban đêm vùng cực; 23 tháng 5 năm 1981 trong thời gian xử lý các phần tử sẵn sàng chiến đấu ở trường bắn thuộc Hạm đội Phương Bắc cạnh vịnh Kolka đã va chạm với tàu ngầm nguyên tử lớp “Sterdzhen” thuộc Hải quân Mỹ, bị một số hư hỏng và tự quay trở về căn cứ (*).

[daibangden]

+ K-223; từ 18 tháng 7 năm 1998 là “Podolsk”: (số hiệu xưởng 395). Khởi công 19 tháng 1 năm 1979 ở xưởng số 402 tại Severodvinsk; hạ thủy 30 tháng 4 năm 1980; gia nhập biên chế 25 tháng 12 năm 1980; gia nhập biên chế Hạm đội Cờ đỏ Thái Bình Dương (*).

+ K-180: (số hiệu xưởng 396). Khởi công 27 tháng 4 năm 1980 tại xưởng số 402 tại Severodvinsk; hạ thủy mùng 8 tháng 11 năm 1980; gia nhập biên chế 25 tháng 8 năm 1981; gia nhập biên chế Hạm đội Cờ đỏ Thái Bình Dương; đầu những năm 2000 bị loại khỏi biên chế và giải thể.

+ K-433: từ 15 tháng 9 năm 1998 là “Thánh Georgi Pobedonosets”: (số hiệu xưởng 397). Khởi công 24 tháng 8 năm 1979 ở xưởng số 402 tại Severodvinsk; hạ thủy 20 tháng 6 năm 1980; gia nhập biên chế 15 tháng 12 năm 1981; gia nhập biên chế Hạm đội Cờ đỏ Thái Bình Dương; năm 1992 được sửa chữa ở xưởng “Zvezda”; năm 2002 bắt đầu được trang bị lại thành tàu ngầm siêu nhỏ; tháng 11 năm 2003; gia nhập biên chế; 30 tháng 9 năm 2005 đã tiến hành phóng tên lửa đạn đạo cho tàu ngầm R-29R theo trường bắn trên biển Trắng (*).

+ K-129: từ 22 tháng 3 năm 1996 là KS-129: (số hiệu xưởng 398). Khởi công mùng 9 tháng 4 năm 1979 ở xưởng số 402 tại Severodvinsk; hạ thủy 15 tháng 4 năm 1981; gia nhập biên chế mùng 5 tháng 11 năm 1981; gia nhập biên chế Hạm đội Cờ đỏ Thái Bình Dương; 11 tháng 11 năm 1989, trong thời gian chuẩn bị sửa chữa giữa cuộc hành quân, tàu đã tời khỏi vịnh Said, đã va chạm với tàu K-241 và sau đó là K-487, trong đó cả 3 tàu đều bị thương ở chân vịt; năm 1996, chuyển lớp thành tàu ngầm thí nghiệm, có thể đã bị loại khỏi biên chế.

(*): các tàu ngầm đang còn trong biên chế.