Tầu ngầm - Chiến hạm của Liên xô và Nga

[daibangden]

Lịch sử tham gia chiến đấu

“Leningrad”

Với sự bắt đầu cuộc chiến tranh Liên Xô – Phần Lan vào tháng 11 năm 1939, “Leningrad” nằm trong biên chế cụm các tàu khu trục thuộc Hạm đội Baltic. Từ mùng 10 tháng 12 năm 1939 đến mùng 2 tháng 1 năm 1940, tàu chỉ huy đã hoàn thành 2 cuộc hành quân ra khơi để bắn phá các cụm phòng thủ bờ biển trên các quần đảo Tiurinsari và Saapenia. Do tầm quan sát không tốt nên việc thực hiện nhiệm vụ được giao không thành công. Thế nhưng thân tàu, do hoạt động trong băng đá của vịnh Phần Lan đã bị biến dạng nghiêm trọng. Một vài vết lõm thân tàu có độ cao 2 mét và chiều rộng 6 mét. Do bị nén mạnh, trên nhiều vị trí hình thành các vết nứt ở vỏ bọc ngoài và thùng nhiên liệu. Trong tình trạng này, tàu chỉ huy được đưa vào sửa chữa.

Bắt đầu Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, “Leningrad” neo đậu ở Tallin từ 23 tháng 6 đến mùng 3 tháng 7 năm 1941 và đã được sử dụng cho việc rải mìn trên tuyến Hanko – Osmussar. Tàu đã rải được gần 400 mìn chướng ngại vật.

Toàn bộ các tàu lớn, trong đó có “Leningrad”, từ 22 tháng 8 đã nằm trong hệ thống phòng thủ thành phố với vai trò lực lượng yểm trợ pháo binh. Ngày hôm sau, các pháo của tàu chỉ huy được cơ động trên tốc độ cao tới chỗ đỗ tàu Tallin để tránh máy bay, áp chế hỏa lực của một vài đại đội phòng thủ và lực lượng dự bị của địch bị phân tán. Ngày 24 tháng 8, hỏa lực từ “Leningrad” và tàu tuần dương “Kirov” đã phá hủy một phà vượt sông ở khu vực đất mũi Yưgisu qua sông Keila-Yưgi, tiêu diệt và làm bị thương 20 xe tăng địch.

Khi đó, rõ ràng không thể giữ được Tallin, Tư lệnh Hạm đội đã ra mệnh lệnh ngày 28 tháng 8 bắt đầu di tản bộ đội và chuyển lực lượng Hải quân tới Kronshtadt. Toàn bộ các tàu được chia thành một vài nhóm; tàu chỉ huy “Leningrad” nằm trong nhóm thứ nhất để yểm trợ phía sau tàu tuần dương “Kirov”.

Việc di chuyển được tiến hành qua nhiều bãi mìn dày đặc. Khi bóng đêm xuống, khi đột phá qua các bãi mìn, tàu khu trục “Yakob Sverdlov”, đi bên trái “Kirov”, Tư lệnh Hạm đội V.F.Tributs đã ra lệnh cho “Leningrad” chiếm lĩnh vị trí của tàu khu trục hy sinh. Nhưng trong khi tàu chỉ huy cố gắng thực hiện mệnh lệnh trong đêm tối, tấm chắn của tàu đã bị vướng mìn. Tình trạng đáng sợ bao trùm lên tất cả. Không thể cơ động trong tình trạng này, chỉ huy tàu đã ra lệnh tháo bỏ tấm chắn và “Leningrad” bơi lùi ra khỏi vùng nguy hiểm. Ở thời điểm lắp tấm chắn mới vào tàu chỉ huy đã ở tình trạng khó di chuyển, từ đất mũi Yumind, hỏa lực phòng thủ bờ biển của địch bắn tới. Các pháo thủ “Leningrad” đã đáp trả tức khắc và buộc chúng phải im lặng.

[daibangden]

Lúc 21 giờ 40 phút, “Leningrad” đã nhận được thông báo radio về vụ nổ mìn của tàu chỉ huy “Minsk” và nó đã đi tới để hỗ trợ “Minsk”. Sáng sớm 29 tháng 8, tàu đã tời khu vực tàu “Minsk” bị thương, kết quả của vụ nổ làm toàn bộ khí tài dẫn đường bị hỏng. Lúc bình minh, hai tàu chỉ huy tiếp tục di chuyển – tàu trước “Leningrad” và “Minsk” đi sau. Trên đường đi, bên cạnh “Leningrad” phát hiện 3 quả thủy lôi và các pháo 45mm đã phá hủy chúng.

Trên đường đi hai tàu cũng nhiều lần tiến hành đánh trả và đẩy lùi các cuộc tấn công của máy bay địch. Để không bị nguy hiểm, “Lenigrad” đã quyết định tăng tốc độ từ 12 lên 27 hải lý. Ngày 29 tháng 8, lúc 17 giờ 05 phút, “Leningrad” đã thả neo ở chỗ đỗ tàu Kronshtadt lớn.

Trong những ngày đầu tháng 9, tàu chỉ huy đã tham gia việc rải các trận địa mìn với hơn 80 quả trong hai bãi mìn chướng ngại vật. Ngày 17 tháng 9, tàu được biên chế vào hệ thống phòng thủ thành phố.

Từ 19 tháng 9, các cuộc không kích quy mô lớn của không quân địch vào Kronshtadt và tàu, được bắt đầu. Ngày 21 tháng 9, lợi dụng thời tiết xấu, các phi công Đức bằng một số cụm máy bay lớn với tổng số 180 chiếc đã tấn công các tàu Liên Xô. “Leningrad” đã không bị trúng bon và gia nhập nhóm tàu phía Tâu, bố trí ở cảng Torgovoi hỗ trợ cho các bộ phận thuộc các tập đoàn quân số 8 và 42.

Ngày 22 tháng 9, “Leningrad” đang ở trận địa trên vịnh Lesnoi thuộc cảng Torgovoi, trong thời gian bắn phá, thân tàu bị thương cùng máy móc và một số khí tài khác do vụ nổ từ một trong số các quả đạn Đức bắn từ bờ biển. Tàu chỉ huy đã di chuyển sang chỗ khác, tới quần đảo Kanonersk. Nhưng ngày 12 tháng 10, trong thời gian đang tiến hành pháo kích vào quân địch, một trong số các quả đạn của quân Đức đã bắn trúng tàu, quả khác nổ gần thành tàu. Quả đạn 8 inch đầu tiên đã bắn thủng thân tàu, sau lỗ thủng, nước tràn vào thùng nhiên liệu và thùng nước ngọt. Từ các mảnh của quả đạn khác, trên boong xuất hiện các đám cháy của thuốc súng – đang được chuẩn bị cho pháo 130mm. Lửa đã được dập tắt nhanh chóng. Ngày 14 tháng 10, “Leningrad” đã được đưa đi sửa chữa ở xưởng “Sudomekh”.

[daibangden]

Cũng trong thời gian này, đã có quyết định di tản các đơn vị đồn trú trên bán đảo Hanko. Việc di tản, được tính toán theo một vài giai đoạn, bắt đầu từ 23 tháng 10. Mùng 2 tháng 11, đồng thời cũng là lúc sửa chữa xong, “Leningrad” được đưa vào đội tàu số 2 dưới sự chỉ huy của Chuẩn Đô đốc M.Z.Moskalenko.

Lần phá vây đầu tiên đến Hanko mùng 9 tháng 11 đã kết thúc không có kết quả - do tình trạng thời tiết biển phức tạp (gió giật mạnh, sóng cao và mây thấp), đội tàu đã quay lại khu vực đất mũi Rodsher gần Hogland.

Ngày 11 tháng 11, lúc hoàng hôn xuống, đội tàu một lần nữa ra khơi đến Hanko. Các tàu quét mình làm nhiệm vụ mở đường khó khăn. Thời tiết thậm chí còn xấu đi: gió bắc bên sườn gia tăng mạnh, sóng cao hơn, tầm nhìn suy giảm. So gió và sóng, các tàu quét mìn không thể đi theo hàng ngũ và thực tế là di chuyển theo hàng một. Vành đai di chuyển bị thu hẹp còn 60 mét. Điều này gần như phủ nhận toàn bộ các nỗ lực bảo đảm việc chống mìn cho các tàu đi sau tàu quét mìn.

Đến phía Bắc từ đất mũi Yuminda, từ đây đến Hanko còn 65 dặm, các tàu đã đi vào bãi mìn – trong các lưới quét, mìn đã nổ. Các tàu di chuyển về phía trước, tách khỏi tàu chỉ huy và tàu vận tải “Zhdanov”, không hướng những sự chú ý vào các vụ nổ. Lúc 22 giờ 30 phút, ở tấm chắn bảo vệ bên trái “Leningrad”, từ giới hạn trên khoảng cách 10 mét cách boong, mìn đã nổ. Tàu không bị chấn thương đáng kể và tiếp tục di chuyển. Tuy nhiên, sau nửa đêm, lúc 0 giờ 23 phút, cũng ở tấm chắn bên trái cách boong 5 mét, đã có thêm 1 quả mìn phát nổ.

Đến lúc này, vết thương tích đã trở thành nghiêm trọng. Tuabin bên trái bị hỏng, trên lớp bọc thân tàu (trên buồng máy, ụ pháo trung tâm và 4 hầm pháo) đã xuất hiện các vết nứt, nước tràn vào bảy thùng chứa dàu, hành trình kế và la bàn con quay bị hỏng.

Tàu phải bơm nước ra một cách khó khăn. Nhiên liệu tràn qua các lỗ thủng. Theo thuyền trưởng G.M.Gorbachev, tàu không thể tự di chuyển. Tàu chỉ huy phải thả neo, để khắc phục các vết thương trong buồng máy. Cùng với tàu chỉ huy còn có tàu vận tải “Zhdanov” và 3 tàu nhỏ lớp MO.

[daibangden]

Lúc 1 giờ 01 phút, Gorbachev đã thông báo cho chỉ huy đội tàu: “Hai lần bị trúng mìn. Vết thủng ở buồng nồi hơi đầu tiên, buồng thực phẩm, ở trung tâm và các la bàn. Tàu không thể tự di chuyển, cần sự hỗ trợ. Đang neo đậu.” Theo chỉ huy Hạm đội, hành động của chỉ huy tàu được đánh giá là không chính xác.

Từ bức điện vô tuyến nhận được từ tàu chỉ huy, Moskalenko khi đó đang ở trên tàu khu trục các Hanko 55 hải lý, đã ra lệnh cho toàn bộ đội tàu di chuyển ngược trở lại để hỗ trợ tàu bị thương. Lúc 2 giờ 04 phút, các tàu đã quay trở lại. Các sự kiện tiếp theo đã phát triển rất bi thảm. hau tàu quét mìn đang đi tới chỗ tàu “Leningrad” bị thương, do các vụ mìn nổ, chỉ còn lưới. Ở thời điểm đó, hai tàu đã bị mất phương hướng và không thể tìm thấy tàu chỉ huy.

Không thấy thông báo từ Moskalenko và không đợi các tàu khác đến cứu, Gorbachev đã quyết định tự quay về Hogland. Ông đã cho thủy thủ đoàn nhổ neo, nhưng do tàu chỉ huy chỉ còn các khí tài dẫn đường, mệnh lệnh di chuyển cho thuyền trưởng “Zhdanov” là đầu tiên. Đến 5 giờ sáng, tàu vận tải đã bị trúng mìn và chìm sau đó 8 phút. Toàn bộ thủy thủy đoàn, trừ 1 người đã được các tàu săn ngầm cứu. Nhận ra rằng hiện tai, tự di chuyển qua các bãi mìn là không thể, Gorbachev một lần nữa ra lệnh thả neo. Tàu quét mìn T-211 do xác định được vị trí của “Leningrad” theo vụ nổ đã nhanh chóng đi tới và trở thành tàu chỉ huy, kéo tàu bị thương tới Hogland. Trên đường đi, trong các lưới quét gần T-211, 3 quả mìn đã nổ và 1 quả, trên tấm bảo vệ của tàu chỉ huy. Đến giữa ngày 12 tháng 11, đội tàu một lần nữa trở về thả neo ở Hoglan, trên bãi đỗ tàu phía Bắc. Ở đây, tàu chỉ huy được tiếp 100 tấn dầu, và trong cùng ngày, “Lenigrad” và tàu khu trục “Stoikyi” nhận quyết định tới Kronshtadt.

Tháng 5 năm 1942, “Leningrad” nằm trong hệ thống pháo binh phòng thủ thành phố, tiến hành chiến lĩnh các hỏa điểm khác nhau trên Neva và bắn phá trận địa địch.

Trong toàn bộ năm 1943, tàu theo kế hoạch dược vạch ra bởi Tư lệnh lực lượng phòng thủ bờ thuộc Hạm đội Baltic – Phó Đô đốc I.I.Grenov, đã tham gia các cuộc pháo kích quy mô lớn vào các cứ điểm đề kháng của địch trong khu vực tấn công của tập đoàn quân số 55.

Tháng 1 năm 1944, pháo trên tàu, đã chiếm lĩnh trận địa hỏa lực ở Neva nhỏ gần cầu Stroitel, đã tham gia tích cực vào việc phá vây. Mùng 10 tháng 6, tàu tham gia cuộc pháo kích mạnh vào trận địa địch trong khu vực hoạt động của tập đoàn quân 21 thuộc Phương diện quân Leningrad. Đến cuối chiến tranh, “Leningrad” ở lại Kronshtadt, không ra khơi để tránh sự nguy hiểm do mìn.

[daibangden]

Một số hình ảnh tàu chỉ huy "Leningrad":

[daibangden]

[daibangden]

“Moskva”

Khi chiến tranh, “Moskva” đang đóng ở Sevastopol. Ngày 25 tháng 6 năm 1941, theo mệnh lệnh của Dân ủy Hải quân, Hạm đội Biển Đen đã bắt đầu thực hiện chiến dịch tấn công đột kích vào Konstants – bến cảng và căn cứ chính của Hải quân Rumani. Theo kế hoạch, nhóm các tàu xung kích ở khoảng cách tối đa phải khai hỏa bắn phá bờ biển và đi tới khu vực Konstants để thăm dò lực lượng pháo binh phòng thủ ở căn cứ địch, có thể phá hủy các công trình bến cảng, thiết bị đường sắt, khu vực chứa dầu. Nhóm các tàu yểm trợ bảo đảm cho cuộc tập kích. Đồng thời, nhóm máy bay xung kích sẽ tấn công các sân bay và nhà kho bảo vệ dầu. Yếu tố bất ngời của cuộc tấn công được lên kế hoạch và bảo đảm bằng việc triển khai các lực lượng nhanh chóng.

Lúc đấu, tàu chỉ huy “Moskva” nằm trong nhóm tàu yểm trợ (tàu tuần dương “Voroshilov – tàu chính). Trong nhóm xung kích có tàu chỉ huy “Kharcov” và các tàu khu trục “Smưslenưi” và “Soobrazitelnưi”.

Tuy nhiên, khi rời khỏi Sevastopol, nhóm xung kích đã dừng lại và tái tổ chức: trong biên chế của nhóm có “Moskva”, còn các tàu khu trục đưa về nhóm yểm trợ. Chỉ vào lúc 9 giờ sáng, các tàu chỉ huy “Kharcov” và “Moskva” mới có thể rời khỏi căn cứ và sự trì hoãn này đóng vai chính dẫn đến tai họa. Trên hướng vuông góc với ngọn hải đăng Hersoness, 2 tàu chỉ huy đã tháo các tấm chắn và với tốc độ 28 hải lý trên đường vòng 315 độ tới Odessa (để đánh lừa trinh sát không quân địch). Khi đêm xuống, lúc 21 giờ 15 phút, các tàu chỉ huy thay đổi lộ trình và hướng tới Konstants.

Lúc 1 giờ 47 phút ngày 26 tháng 6, các tàu đã tới gần khu vực nguy hiểm trong khu vực rải mìn, tốc độ giảm xuống 24 hải lý, các tấm chắn – bảo vệ được lắp. Việc sử dụng các tấm chắn này, theo chỉ dẫn, đã hạn chế tốc độ của tàu xuống 21 hải lý. Tuy nhiên, các tàu chỉ huy đã đến khu vực quy định muộn hơn kế hoạch và bắt buộc phải di chuyển với tốc độ cao hơn.

Do tăng tốc độ, lúc 4 giờ 26 phút, “Moskva” đã đến địch, bị mất tấm chắn bên phải ở 23 dặm cách Konstants (theo tính toán, trên thực tế - ở 2-3 dặm gần hơn – trong các bãi mìn chướng ngại vật S-9 của Rumani). Do lúc 4 giờ 58 phút, tàu “Kharcov” đã đến và cũng mất tấm chắn bên phải, theo mệnh lệnh của chỉ huy nhóm xung kích Romanov, “Moskva” chiếm vị trí đầu tiên.

[daibangden]

Đúng thời gian quy định – 5 giờ - cả hai tàu chỉ huy đã quay về 221 độ và tăng tốc 26 hải lý. Sau hai phút, các tàu đã đến chỗ ngoặt tới khu vực chiến đấu và tăng tốc lên 28 hải lý.

Tàu chỉ huy “Moskva” đã khai hỏa bằng pháo chính với ba loạt bắn. “Kharcov” với 5 khẩu pháo bắn với tốc độ 10 giây. Hỏa lực không được hiệu chỉnh, nhưng sau những loạt bắn đầu tiên, trên bờ đã xuất hiện ngọn lửa của đám cháy lớn trong khu vực chứa các thùng dầu.

Lúc 5 giờ 4 phút, hỏa lực trên bờ bắn trả vào các tàu chỉ huy nhưng không chính xác do tầm quan sát kém. Vào lúc đó, trên biển có 2 tàu khu trục Rumani là “Redgina Maria” và “Mereshti” đang làm nhiệm vụ tuần tiễu. Các tàu khu trục Rumani di chuyển chậm về hướng bắc, còn loạt bắn của chúng bắn vào các tàu chỉ huy theo hỏa lực trên bờ không tới nơi.

Lúc 5 giờ 06 phút, trên tàu chỉ huy đầu tiên ghi nhận các loạt pháo bờ 280mm “Tirpits”. Loạt đầu tiên bay cách 10 kvt so với “Moskva”, loạt thứ hai – cách 5 kvt, còn loạt đạn thứ 3 – cách 1 – 1,5kvt. Tín hiệu rút lui đã được truyền tới “Moskva’ từ tàu chỉ huy “Kharcov”.

“Moskva” ngừng bắn lúc 5 giờ 12 phút và phun màn khói, nhanh chóng quay mũi tàu rút lui. Hành trình đến mép phía nam bãi chướng ngại vật, trong tầm hỏa lực địch. Cho rằng hỏa lực pháo nguy hiểm hơn các bãi mìn, thuyền trưởng A.B.Tukhov đã ra lệnh tăng tốc độ lên 30 hải lý và thoát khỏi khu vực nguy hiểm bằng cách di chuyển hình dích dắc chống pháo địch. Khi cơ động, tấm chắn bên trái bị mất. Theo rẽ nước của “Moskva”, tàu “Kharcov” cũng di chuyển theo hình dích dắc để chống pháo.

Lúc 5 giờ 20 phút, cả hai tàu nhận được dấu vết của hai ngư lôi, đang lao trực tiếp tới “Moskva”. Từ “Kharcov” truyền tới “Moskva” mệnh lệnh “Buki” (“Tốc độ cao”). Đi vòng thẳng”. Nhưng sau đó 1 phút, ở thời điểm tránh khỏi ngư lôi, bên phải “Moskva” đã dựng lên một cột nước, lửa và khói cao hơi 13 mét (cao hơn cột buồm). Tàu mất khả năng di chuyển. Pháo phòng không tiếp tục bắn trả sự xuất hiện của máy bay địch.

[daibangden]

Ngay sau vụ nổ, tấm bọc ngoài và đệm trên thân tàu ở khu vực buồng nồi hơi số 1 và 2 bên trái thành tàu đã bị vỡ. Tàu đang di chuyển với tốc độ 30 hải lý đã bị vỡ gần mặt cắt của boong mũi. Phần mũi ở khu vực buồng nồi hơi số 1 bị gãy (cùng vị trí với khớp nối), nước tràn qua các vết nứt vào mạn tàu. Tấm bọc thành bên phải bộ phận mũi chưa bị đứt, nhưng nhanh chóng bị chìm với sự nghiêng tới thành trái, có thể nhìn thấy sống đuôi bên. Đài chỉ huy, ống khói thứ nhất, cột buồm mũi bị chìm trong nước.

Bộ phận mũi – có độ biến dạng ử vũi và nghiêng 10 độ về thành bên phải, bị hút vào nước cùng mạn tàu. Tàu không di chuyển được, nhưng máy vẫn hoạt động và trân bên trái vẫn quay trong không khí một thời gian.

Các diễn biến tiếp theo trên tàu phát triển rất nhanh. Ngay sau vụ nổ, ánh sáng trên tàu bị tắt. Chỉ huy nhóm khẩn cấp ở mũi tàu – Hạ sỹ kỹ sư N.T.Nikolaev đã thấy tia lửa mạnh khi nổ và ra lệnh dập tắt đám cháy. Tuy nhiên, thời gian không còn và những người chạy ra từ các buồng ngập nước và bộ phận mũi tàu bị chìm nhanh chóng chạy dọc theo thành tàu lên boong.

Hai phút sau vụ nổ, phần cuối mũi của thân tàu bị vỡ và chìm nhanh chóng. Phần mạn tàu còn nổi trên mặt biển và mọi người còn trên các buồng tác chiến. Từ chỗ bị thương do vụ nổ, ống khói mạn tàu phun lên khói trắng. Buồng máy thứ nhất đã nằm dưới nước; áp suất hơi nước nhanh chóng tụt xuống. Chỉ huy bộ phận chiến đấu số 5 kỹ sư – V.M.Golubov ra lệnh chặn sự dâng nước tới vách ngăn mũi của buồng máy thứ nhất – trùng lặp với lệnh của nhóm cứu hộ mạn tàu – thượng cấp M.A.Lukin. Từ buồng nồi hơi số 3, Golubov đã báo cáo rằng không có nước trong nồi hơi và đám cháy đã được dập.

[daibangden]

Bộ phận mạn tàu bị chìm nhanh chóng, và trợ lý thuyền trưởng của tàu – Thượng sỹ L.I.Privalenlov đã ra lệnh cho thủy thủ đoàn: “Bỏ tàu”. Golubov đã ra mệnh lệnh thả thuyền còn, ném ra ngoài thành tàu các tấm đệm và giường và ra lệnh cho các trạm chiến đấu: “Tất cả lên trên”. Thời gian tắt máy và quạt tua bin không còn. Thủy thủ đoàn “Moskva” đã kịp rời khỏi con tàu đang đắm. Sự biến dạng ở bộ phận mũi lên 40 độ, còn tàu dựng thẳng, chìm xuống nước 8 – 10 phút sau vụ nổ.

Trên mặt nước vẫn còn phao cứu nạn, đệm, thiết bị cứu nạn, bom khói và thuyền cá nhân, trên đó gồm 17 người. Tàu chỉ huy “Kharcov” đã tới, đỗ cách 200 mét và bắt đầu tiến hành công tác cứu nạn thủy thủ đoàn “Moskva”. Nhưng do hỏa lực pháo và máy bay tấn công, tàu buộc phải từ bỏ nỗ lực này. Đến chiều, 14 tàu Rumani và các thủy phi cơ đã vớt được 69 người (7 sỹ quan, 62 thủy thủ).

Có một vài giả thiết về việc “Moskva” bị đắm. Một trong số đó, là tàu khi đang cơ động tới bãi mìn chướng ngại vật S-10 của Rumani đã bị trúng mìn và nổ. Trong nguồn khác, tàu bị trúng ngư lôi của tàu ngầm S-206 của Liên Xô. Thuyền trưởng tàu ngầm – I.A.Karakai – không biết về các hoạt động của chiến dịch bắn phá Kronstants, đã nhận định các tàu Liên Xô là tàu Rumani và đã phóng loạt 2 quả ngư lôi.