Tầu ngầm - Chiến hạm của Liên xô và Nga

[daibangden]

Sự chú ý lớn trong tàu ngầm Đề án 667-A tập trung vào các câu hỏi về khu vực sinh hoạt cho thủy thủ đoàn. Trong mỗi khoang được lắp hệ thống tự động điều hòa không khí (trong đó đã thực hiện hàng loạt các phương pháo giảm tiếng ồn trong khoang chiến đấu và khoang có người ở). Toàn bộ thủy thủ đoàn được bố trí trong các khoang hoặc buồng nhỏ. Có buồng dành cho sỹ quan. Lần đầu tiên trong tàu ngầm có bố trí nhà ăn cho cấp trên, có thể nhanh chóng được chuyển thành phòng tập thể thao hoặc phòng chiếu phim. Toàn bộ sự liên lạc trong các buồng người ở được bố trí gọn trong các tấm bảng tháo lắp đặc biệt. Nội thất bên trong của tàu hoàn toàn đảm bảo yêu cầu.

Trong Hạm đội, các tàu tên lửa mới được phân loại là các tàu ngầm tuần dương chiến lược (RPKSN) nhằm nêu bật (làm rõ) sự khác biệt với tàu ngầm nguyên tử tên lửa đạn đạo Đề án 658. Kích thước và sức mạnh của chúng cho phép tạo ấn tượng rất lớn với các thủy thủ, trước đó đã có ấn tượng với các tàu nguyên tử thế hệ thứ nhất và các tàu ngầm diezel. Đối với tàu ngầm mới, các thủy thủ đều đánh giá ở cấp độ cao hơn so với Đề án 658 về sự thuận tiện: nội thất đẹp, đèn sợi đói được thay thế bằng đèn sáng huỳnh quang “hợp mốt”.

Trong Hải quân, các tàu tên lửa mới về bên ngoài giống với các tàu ngầm nguyên tử mang tên lửa đạn đạo cùng lớp “George Washington” – có tên long là “Vanka Washington”. Theo phân loại của Mỹ và NATO, các tàu ngầm này có tên gọi lớp Yankee (Yankee class).

[OldBuff]

Trong Hạm đội, các tàu tên lửa mới được phân loại là các tàu ngầm tuần dương chiến lược (RPKSN) nhằm nêu bật (làm rõ) sự khác biệt với tàu ngầm nguyên tử tên lửa đạn đạo Đề án 658. Kích thước và sức mạnh của chúng cho phép tạo ấn tượng rất lớn với các thủy thủ, trước đó đã có ấn tượng với các tàu nguyên tử thế hệ thứ nhất và các tàu ngầm diezel. Đối với tàu ngầm mới, các thủy thủ đều đánh giá ở cấp độ cao hơn so với Đề án 658 về sự thuận tiện: nội thất đẹp, đèn sợi đói được thay thế bằng đèn sáng huỳnh quang “hợp mốt”.

Trong Hải quân, các tàu tên lửa mới về bên ngoài giống với các tàu ngầm nguyên tử mang tên lửa đạn đạo cùng lớp “George Washington” – có tên long là “Vanka Washington”. Theo phân loại của Mỹ và NATO, các tàu ngầm này có tên gọi lớp Yankee (Yankee class).

RPK SN/РПК СН: Ракетный подводный крейсер стратегического назначения không còn đơn thuần là tàu ngầm nữa mà đã trở thành Tàu tuần dương ngầm mang tên lửa làm nhiệm vụ chiến lược. Choán nước lớn hơn RPK SN là TRPK SN, tức Tàu tuần dương ngầm hạng nặng mang tên lửa làm nhiệm vụ chiến lược. Choán nước nhỏ hơn RPK SN là PLARB, tức Tàu ngầm nguyên tử mang tên lửa đường đạn.

[daibangden]

Biến thể

Bốn tàu ngầm nguyên tử mang tên lửa đạn đạo Đề án 677-A đầu tiên được trang bị tổ hợp đạo hàng “Sigma”, được thiết kế trong những năm 1960 dưới sự chỉ đạo của Tổng công trình sư V.I.Maslevskiy. Từ năm 1972, trên các tàu đã được lắp tổ hợp đạo hàng hiện đại hơn “Tobol” (Tổng công trình sư – O.V.Kisenkov), trong thành phần tổ hợp gồm có hệ thống dẫn đường quán tính (lần đầu tiên ở Liên Xô), hành trình kế thủy âm tuyệt đối, đo tốc độ đáy biển một cách tương đối, đồng thời hệ thống xử lý thông tin trên cơ sở máy tính điện tử kỹ thuật số. Tổ hợp đảm bảo cấp độ bơi trong vùng Bắc cực, đồng thời có khả năng phóng tên lửa trong các vĩ độ rộng đến 85 độ. Khí tài cho phép xác định và duy trì vòng, thực hiện việc đo tốc độ của tàu một cách tương ứng so với nước, tạo sự tính toán các tọa độ địa lý và mang những thông tin cần thiết tới các hệ thống của tàu. Trên các tàu được đóng sau đó, tổ hợp đạo hàng được bổ sung bằng hệ thống dẫn đường vũ trụ “Tsiklon”

Trên các tàu được đóng sau có tổ hợp thông tin liên lạc tự động hóa “Molnia” (năm 1970) hoặc “Molnia-L” (năm 1974), thiết kế dưới sự chỉ đạo của Tổng công trình sư A.A.Leonov. Trong thành phần các tổ hợp có, cụ thể là khí tài thu vô tuyến tự động đầu tiên “Bazalt”, đảm bảo sự thu theo một số kênh, đồng thời khí tài truyền tải thông tin vô tuyến “Skumbria”, cho phép thực hiện việc che giấu sự điều hưởng tự động cho bất kỳ tần số hoạt động nào.

Việc gia nhập Hải quân Mỹ các tên lửa hiện đại “Polaris” A-3 với tầm bắn 4600km, đồng thời sự triển khai trong năm 1966 các chương trình chế tạo tên lửa đạn đạo mới “Poseidon” C-3 với các tính năng cao hơn yêu cầu tiếp nhận các phương pháp đáp trả để tăng cương tiềm lực chiến đấu các tàu ngầm tên lửa Liên Xô. Các công việc được tiến hành theo hướng trang bị cho các tàu ngầm những tên lửa hiện đại hơn, có tầm bắn được tăng cường. Việc chế tạo tổ hợp tên lửa mới để nâng cấp các tàu Đề án 677-A được triển khai ở Phòng thiết kế “Arsenal” (Đề án “5MT”), đã dẫn đến sự chế tạo tổ hợp D-11 với tên lửa đạn đạo cho tàu ngầm nhiên liệu rắn R-31, được trang bị trên tàu ngầm nguyên tử tên lửa K-140 duy nhất thuộc Đề án 667-AM (được trang bị lại trong năm 1971 – 76), theo tên gọi của phương Tây là lớp Yankee II.

[daibangden]

Song song với đó, trong Phòng thiết kế cũng đã tiến hành thiết kế nâng cấp tổ hợp D-5U với tên lửa R-27U có tầm bắn được tăng cường lên 3000km. Theo Mệnh lệnh của Chính phủ, nhằm thực hiện nâng cấp tổ hợp tên lửa D-5 được đưa ra mùng 10 tháng 6 năm 1971, còn các lần phóng thử đầu tiên từ thành tàu ngầm được bắt đầu trong năm 1972. Mùng 4 tháng 1 năm 1974, tổ hợp D-5U được tiếp nhận vào biên chế Hải quân. Ngoài việc tăng tầm, tên lửa mới R-27U (tên gọi phương Tây là SS-N-6 Mod2/3) có đầu đạn loại “phát tán” được nâng cấp, trang bị ba khối chiến đấu (đầu đạn con  - 3x200Kt) không có hệ thống dẫn bắn quán tính hoặc đầu đạn đơn khối. Cuối năm 1972, sư đoàn số 31 đã nhận tàu ngầm Đề án 667-AU đầu tiên K-245, trang bị tổ hợp tên lửa D-5U. Trong quá trình xử lý tổ hợp trong tháng 9 năm 1972 – tháng 8 năm 1973 đã tiến hành các thí nghiệm tên lửa R-27U. Toàn bộ 16 lần phóng từ thành K-245 đã thành công, trong đó, 2 lần phóng cuối cùng được thực hiện từ khu vực tuần tra chiến đấu vào cuối thời kỳ trực chiến (trên cùng tàu ngầm này đã tiến hành thí nghiệm về tổ hợp đạo hàng “Tobol” với mạng lưới nhân tạo, và để kiểm tra khả năng của nó cuối năm 1972 Tàu ngầm đã thực hiện cuộc hành quân tới khu vực vùng cực). Năm 1972 – 1983, Hải quân đã nhận thêm 8 tàu ngầm tên lửa tuần dương chiến lược (K-219, K-228, K-241, K-4310, K-436, K-444, K-446 và K-451), được nâng cấp và đóng nốt theo Đề án 667-U (số hiệu “Nalim”).

Tàu ngầm nguyên tử mang tên lửa đạn đạo Đề án 667-A đầu tiên bị loại khỏi biên chế lực lượng hạt nhân chiến lược theo kết quả thỏa thuận Xô – Mỹ trong quá trình cắt giảm trang bị là K-411. Tháng 1 – 4 năm 1978, trên tàu ngầm còn “trẻ” này, đã cắt đi các khoang tên lửa, sau đó được mang đi tận dụng, còn chính tàu ngầm tên lửa tuần dương chiến lược được trang bị lại theo Đề án 09774 thành tàu ngầm nhiệm vụ đặc biệt – chở các tàu ngầm siêu nhỏ và người nhái.

[daibangden]

Trong tầu ngầm đặc biệt theo Đề án 667-AK (số hiệu “Akson-1”), sau đó là Đề án 09780 (số hiệu “Akson-2”) được chuyển đổi thành tàu tên lửa K-403. Trên tàu có hàng loạt các thí nghiệm bố trí thiết bị đặc biệt và tổ hợp thủy âm mạnh với ăng ten lai dài trong mũ chụp ở cánh đuôi.

Tàu ngầm tên lửa tuần dương chiến lược K-420 được nâng cấp trong năm 1981 – 82 theo Đề án 667-M (số hiệu “Andromeda”) dành cho các thí nghiệm tên lửa có cánh chiến lược tốc độ cao “Grom” (“Meteorit-M”) được thiết kế ở Phòng Thiết kế đặc biệt số 52. Năm 1989, các thí nghiệm đã kết thúc không thành công và chương trình được chấm dứt.

Thêm 5 tàu ngầm Đề án 677-A đã được lên kế hoạch trang bị lại theo Đề án 677-AT (số hiệu “Grusha”) thành các tàu ngầm nguyên tử mang ngư lôi cỡ lớn – mang các tên lửa có cánh chiến lược cận âm “Granat” theo hướng bổ sung một khoang với các ngư lôi bên thành. Năm 1982 – 91, theo Đề án này đã trang bị lại 4 tàu ngầm, trong số chúng, đến thời điểm này trong biên chế chỉ còn lại tàu ngầm nguyên tử K-395.

[daibangden]

Chương trình đóng tàu

Việc đóng các tàu ngầm Đề án 6667-A bắt đầu ở Severodvinsk cuối năm 1964 và được tiến hành với tốc độ nhanh một cách không bình thường. Tàu ngầm tuần dương tên lửa chiến lược đầu tiên K-137 được khởi công ở xí nghiệp lắp ráp xe máy phương Bắc (SSZ số 402) mùng 9 tháng 11 năm 1964. Tàu hạ thủy (chính xác hơn là từ âu tàu xuống nước) vào ngày 28 tháng 8 năm 1966. Mùng 1 tháng 9, lúc 14 giờ, K-137 đã lần đầu tiên được tiếp nhận vào Hải quân và bắt đầu các thí nghiệm bàn giao. Mùng 5 tháng 11 năm 1967, đêm trước kỷ niệm 50 năm Cách mạng tháng 10, K-137 đã gia nhập biên chế. Ngày 11 tháng 12, tàu tên lửa mới dưới sự chỉ huy của thuyền trưởng hạng 1 V.L.Berezovskyi đã nằm trong biên chế Sư đoàn số 31 đóng ở vịnh Engels, còn ngày 24 tháng 11, tàu được chuyển đến Sư đoàn mới số 19, trở thành tàu đầu tiên của sư đoàn. Ngày 13 tháng 3 năm 1968, trong trang bị của Hải quân được tiếp nhận tổ hợp tên lửa D-5 với tên lửa R-27.

Hạm đội Phương Bắc bắt đầu được bổ sung nhanh chóng bằng các tàu tên lửa “Severodvinsk” thế hệ thứ hai. Tàu ngầm thứ 2 trong lớp – K-140 – gia nhập biên chế ngày 30 tháng 12 năm 1967. Sau đó lần lượt là các tàu ngầm tuần dương tên lửa chiến lược còn lại (tổng cộng 24 tàu). Ở Komsomolsk – na – Amur, việc đóng tàu ngầm Đề án 677-A bắt đầu muộn hơn. Tàu nguyên tử “Viễn Đông” đầu tiên – K-399 – gia nhập biên chế Hạm đội Cờ đỏ Thái Bình Dương ngày 24 tháng 12 năm 1969. Sau đó tiếp tục đóng các tàu ngầm chiến lược còn lại – tổng cộng 10 chiếc. Các tàu ngầm “Severodvinsk” cuối cùng được đóng tiếp theo Đề án hiện đại hóa 667-AU vứi tổ hợp tên lửa D-5U. Tổng cộng lớp tàu Đề án 667-A (AU), được đóng từ năm 1967 đến 1974 có 34 tàu.

[daibangden]

Tình trạng năm 2005

Trong biên chế Hạm đội Phương Bắc, các tàu Đề án 667-A gia nhập biên chế các sư đoàn số 19 và 31. Sự phục vụ của các tàu nguyên tử mới được bắt đầu không hề thuận lợi. Như trong thời gian cuộc hành quân phục vụ chiến đấu của tàu thứ 2 trong lớp K-140, lò phản ứng thành bên trái tàu đã bị hỏng. Tuy nhiên, tàu ngầm nguyên tử tên lửa chiến lược dưới sự chỉ huy của thuyền trưởng hạng 1 A.P.Matveev đã kịp hoàn thành 47 ngày đêm hành quân, thực hiện cuộc hành quân một cách cục bộ (không hoàn toàn) dưới lớp băng Grenland. Đã có những vị trí và khó khăn khác. Nhưng dần dần, theo phương pháp “hoàn thiện” kỹ thuật và kỹ năng của thủy thủy đoàn, sự tin cậy của các tàu ngầm được tăng lên đáng kể, và chúng có thể thực hiện đầy đủ những chức năng hiếm có trong khả năng thời gian của mình.

Mùa thu năm 1969, K-140 lần đầu tiên trên thế giới đã thực hiện việc phóng loạt 8 tên lửa. Hai tàu tên lửa thuộc sư đoàn số 31 – K-253 và K-395 – trong tháng 4-5 năm 1970 đã được tiếp nhận trong cuộc tập trận lớn “Okean” (“Đại dương”), đồng thời cũng thực hiện các lần phóng tên lửa.

Mùng 8 tháng 1 đến 19 tháng 3 năm 1971, tàu ngầm nguyên tử mang tên lửa đạn đạo dưới sự chỉ huy của thuyền trưởng hạng 1 V.V.Privalov đã hoàn thành cuộc di chuyển phức tạp từ biển Bắc tới Hạm đội Thái Bình Dương mà không nổi lên mặt nước. Cuộc hành quân, trong thời gian từ mùng 3 đến 9 tháng 3 đã thực hiện cuộc tuần tra chiến đấu gần bờ biển Mỹ do Chuẩn Đô đốc V.N.Chernavin chỉ huy.

[daibangden]

Ngày 31 tháng 8, tàu ngầm tên lửa K-411 (chỉ huy - thuyền trưởng hạng 1 S.E.Sobolevskyi, chỉ huy cao cấp (thượng cấp) trên thành tàu Chuẩn Đô đốc G.L.Nevolin) lần đầu tiên được trang bị bằng các khí tài thí nghiệm đặc biệt phát hiện lỗ hổng trên băng và chỗ rò nước, đã đi tới Bắc Cực. Trong thời gian vài giờ, tàu đã cơ động trong việc tìm kiếm các lỗ thủng, tuy nhiên tuy nhiên, trong số 2 chỗ thủng, không chỗ nào thuận lợi để nổi lên và tàu ngầm bắt buộc phải quay xuống lớp băng để chời đợi gặp tàu phá băng. Báo cáo về việc thực hiện nhiệm vụ do sự di chuyển không tốt của sóng vô tuyến nên chỉ được truyền tải thành công tới Bộ Tổng tham mưu qua máy bay Tu-95RTs trên điểm nổi (khi quay lại sau nhiệm vụ, máy bay đã bị rơi khi hạ cánh xuống sân bay Kiplevưi trong điều kiện sương mù dày đặc; toàn bộ phi hành đoàn gồm 12 người đã hy sinh). Năm 1972, cuộc hành quân tới Kamchatka đã được thực hiện thành công dưới lớp băng vùng cực bởi tàu ngầm K-415.

Ban đầu, các tàu ngầm nguyên tử tên lửa chiến lược cũng như các tàu ngầm Đề án 658 trước đó, làm nhiệm vụ trực chiến gần bờ biển phía đông Bắc Mỹ, làm cho chúng dễ bị tổn thương (phát hiện) bởi các lực lượng chống ngầm của Mỹ, gồm có hệ thống thủy âm quan sát dưới nước, các tàu ngầm nguyên tử đặc biệt, các tàu nổi, đồng thời máy bay và trực thăng cất cánh từ tàu thủy. Dần dân, với sự phát triển số lượng của Đề án 677, đã bắt đầu thực hiện sự tuần tra của chúng gần bờ biển Thái Bình Dương của Mỹ.

Vào cuối năm 1972, sư đoàn số 31 đã nhận được tàu ngầm Đề án 677-AU đầu tiên – K-245, trang bị tổ hợp tên lửa D-5U. Trong quá trình xử lý tổ hợp vào tháng 9 năm 1972 và tháng 8 năm 1973 đã tiến hành thí nghiệm tên lửa R-27. Toàn bộ 16 lần phóng từ thành tàu ngầm K-245 đã thành công, trong đó, 2 lần phóng cuối cùng được thực hiện từ tuần tra trực chiến trong giai đoạn cuối thời gian trực chiến. Trên tàu ngầm K-245 đã có các thí nghiệm tổ hợp đạo hàng “Tobol” với hệ thống quán tính. Để kiểm tra khả năng hoạt động của nó vào cuối năm 1972, tàu đã thực hiện cuộc hành quân tới khu vực xích đạo.

Năm 1974, K-444 (Đề án 677-AU) đã thực hiện lần bắn tên lửa mà không nổi lên tới độ sâu của kính tiềm vọng, đồng thời ở vị trí cố định với sự sử dụng máy ổn định độ sâu.

[daibangden]

Sự chủ động cao của Hải quân Liên Xô và Mỹ trong thời kỳ “Chiến tranh lạnh” đã không chỉ một lần dẫn đến các vụ va chạm giữa các tàu ngầm, ở vị trí dưới mặt nước và thực hiện các cuộc giám sát bí mật lẫn nhau. Tháng 5 năm 1974, gần căn cứ Hải quân Petropavlovsk, một trong số các tàu ngầm nguyên tử tên lửa đạn đạo Đề án 677-A đang ở độ sâu 65 mét đã va chạm với tàu ngầm nguyên tử ngư lôi “Pentago” (SSN-672 lớp “Sturgeon”). Kết quả là các tàu ngầm Liên Xô và Mỹ đều bị hư hại không đáng kể.

Một tàu ngầm (K-219) đã bị mất trong thời gian làm nhiệm vụ chiến đấu mùng 6 tháng 10 năm 1986 tại 600 dặm cách quần đảo Bermuda. Trên tàu ngầm nguyên tử K-219 dưới sự chỉ huy của thuyền trưởng hạng 2 I.Britanov đang trực chiến ở gần bờ biển phía Đông nước Mỹ, đã bị rò rỉ và sau đó là vụ nổ nhiên liệu tên lửa từ một trong số các quả tên lửa. Sau 15 giờ chiến đấu quả cảm để giành lại sự sống, tàu đã bị chìm cho tràn nước vào thân trong và đám cháy lớn trong các hầm thuộc các khoang số 4 và 5. Tàu đã bị đắm ở độ sâu 5000 mét, mang theo 2 lò phản ứng nguyên tử và 15 tên lửa với đầu đạn hạt nhân. Trong thời gian tai nạn, 2 người hy sinh, trong đó có thủy thủ S.A.Preminin đã tắt lò phản ứng thành bên phải bằng tay và đánh đổi sinh mạng của mình để ngăn chặn thảm họa hạt nhân. S.A.Preminin đã được truy tặng Huân chương Sao đỏ, còn mùng 7 tháng 8 năm 1997, theo Mệnh lệnh của tổng thống Liên bang Nga, đã được trao tăng danh hiệu Anh hùng Liên bang Nga.

Tranh vẽ tàu ngầm K-219 bị chìm

Trong toàn bộ giai đoạn khai thác sử dụng, các tàu ngầm tên lửa Đề án 677-A đã thực thực hiện 590 lần tuần tra chiến đấu.

Cuối những năm 70, kết quả của thỏa thuận giữa Liên Xô và Mỹ về cắt giảm vũ khí chiến lược, các tàu ngầm Đề án 677-A(U) đã bị loại khỏi biên chế lực lượng hạt nhân chiến lược. Năm 1979, để bảo quản (với việc cắt thùng tên lửa) dã loại 2 tàu ngầm Đề án 677-A(U) đầu tiên, sau đó, quá trình này được đẩy nhanh, trong nửa sau năm 1990, trong biên chế Hải quân Nga đã không còn tàu ngầm tên lửa thuộc Đề án này nữa sau khi loại tàu ngầm K-395 thuộc Đề án 667-AT – được trang bị lại thành tàu mang tên lửa có cánh và 2 tàu ngầm đặc biệt.

[daibangden]

Lịch sử phục vụ tóm tắt

+ K-26 (số hiệu xưởng 422). Khởi công ngày 30 tháng 12 năm 1965 ở xí nghiệp lắp ráp xe máy phương Bắc tại Severodvinsk; mùng 5 tháng 1 năm 1966 ghi tên trong danh sách tàu Hải quân; hạ thủy 23 tháng 12 năm 1967; gia nhập biên chế mùng 3 tháng 9 năm 1968; 12 tháng 9 năm 1968, đưa vào biên chế Hạm đội Cờ đỏ Phương Bắc; ban đầu được phân loại là tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo; 25 tháng 7 năm 1977 được phân loại thành lớp phụ của tàu ngầm tên lửa đạn đạo, mùng 2 tháng 4 năm 1982 – thành tàu ngầm nhiệm vụ đặc biệt; 29 tháng 4 năm 1982 – tàu ngầm loại lớn; từ 21 tháng 12 năm 1972 đến 18 tháng 7 năm 1975 đã trải qua sửa chữa căn bản ở xí nghiệp lắp ráp xe máy phương Bắc; 17 tháng 7 năm 1988 bị loại khỏi biên chế Hải quân với sự bàn giao cho cơ sở khác để tháo dỡ và tận dụng.

+ K-32, từ 21 tháng 6 năm 1986 là KS-32 (số hiệu xưởng 423). Khởi công ngày 23 tháng 4 năm 1966 ở Severodvinsk tại xí nghiệp lắp ráp xe máy phương Bắc; 28 tháng 4 năm 1966 ghi tên vào danh sách tàu Hải quân, hạ thủy ngày 25 tháng 4 năm 1968; gia nhập biên chế 26 tháng 10 năm 1968; 19 tháng 11 năm 1968 đưa vào biên chế Hạm đội Cờ đỏ Phương Bắc; ban đầu phân loại là tàu ngầm tên lửa đạn đạol 26 tháng 7 năm 1977 thành phân lớp tàu ngầm tên lửa đạn đạo; 21 tháng 6 năm 1986 – thành tàu ngầm nhiệm vụ đặc biệt (đặc nhiệm); 27 tháng 2 năm 1987 – tàu ngầm loại lớn; 19 tháng 4 năm 1990 – loại khỏi biên chế Hải quân và đưa đến cơ sở khác để tháo dỡ và tận dụng.

+ K-137 từ 11 tháng 4 năm 1970 là “Leninets” (số hiệu xưởng 420). 17 tháng 9 năm 1963 ghi tên vào danh sách tàu Hải quân; mùng 4 tháng 11 năm 1964 khởi công ở xí nghiệp lắp ráp máy phương Bắc tại Severodvinsk; hạ thủy 11 tháng 9 năm 1966; gia nhập biên chế mùng 6 tháng 11 năm 1967; 27 tháng 11 năm 1967 đưa vào biên chế Hạm đội Cờ đỏ Phương Bắc; ban đầu phân loại là tàu ngầm tên lửa đạn đạo; 25 tháng 7 năm 1977 phân loại lại thành phân lớp tàu ngầm tên lửa đạn đạo; 3 tháng 6 năm 1992 thành tàu ngầm nguyên tử  mang tên lửa đạn đạo; từ 24 tháng 10 năm 1972 đến 28 tháng 1 năm 1976 trải qua sửa chữa căn bản ở xí nghiệp lắp ráp xe máy phương Bắc; từ 6 tháng 1 năm 1984 đến 18 tháng 9 năm 1985 được nâng cấp ở đó theo Đề án 677-AU; năm 1989 bị loại khỏi biên chế Hải quân và đưa tới cơ sở khác để tháo dỡ và tận dụng.